سهم نقش‌ خانوادگی زنان در افزایش فهم و مشارکت سیاسی اعضای خانواده
  شنبه ۰۸ اسفند ۱۳۹۴
   
 

انقلاب اسلامي ايران در روند تکاملي خويش به يکي از بزرگ‌ترين پديده‌هاي سياسي قرن بيستم تبديل شده، معادلات سياسي و فرهنگي جهاني را دستخوش تحول و پيام‌هاي منحصر به فردي به جهان مخابره کرده و تأثيراتي جهاني و منحصر به فرد بر جاي گذاشته است.

به گزارش مهرخانه، حضور پرشور زنان در فضاي خفقان‌آور، پيشاپيش تظاهرکنندگان، شرکت خانوادگي مردم در نهضت و پس از آن در جنگ تحميلي و مقاومت، و هم‌ياري مثال‌زدني همسران، مادران و خواهران رزمندگان، آميزه‌اي از صبر، گذشت، تولي و تبري را به رخ همگان کشيد؛ ازاين‌رو در فرآيند انقلاب اين پرسش به درستي مطرح شد که زنان ايراني که براساس شاخص‌هاي جهاني توسعه سياسي، پرونده درخشاني نداشتند، خانه‌نشين و فاقد تجربه متداول سياسي در احزاب و نهادها بودند و حتي ميزان افراد تحصيل‌کرده، مديران و صاحبان مناصب در ميان آنان با استانداردهاي موجود در بسياري کشورهاي توسعه‌يافته يا در حال توسعه هم‌خواني وجود نداشت، پس چگونه توانستند یکی از مهم‌ترين عوامل مؤثر براي اقتدار جامعه اسلامي شوند؟

بازخواني پيام‌هاي اساسي انقلاب اسلامي الگويي از مشارکت سياسي زنانه و خانواده‌گرا بر اساس فطرت، هماهنگ با کارکردهاي خانواده، بهره‌مند از عناصر زنانه و با نقاط تمرکز و جهت‌گيري‌هايي متفاوت با آن‌چه در جهان مادي مطرح است، به جهان ارایه خواهد داد. ازآن‌جایی‌که در طی سال‌های پس از انقلاب اسلامی، برای کشف رموز موفقیت زنان و ارایه الگویی برای سازماندهی این ظرفیت، حرکت خاصی انجام نگرفته است، موفقیت حضور زنان در قالب شاخص‌های مدرن مانند حضور در احزاب و مناصب سیاسی بروز پیدا کرده است.

سياست را تدبير امور مملکت و اصلاح امور مردم معنا کرده‌‌اند. علم سياست نيز علم اداره کشور است. متفکران برجسته‌اي مانند ماکس وبر و برتراند راسل معتقدند «قدرت» مفهوم اساسي سياست است و علم سياست را مطالعه چگونگي شکل‌گرفتن قدرت و سهيم‌شدن در آن دانسته‌اند. توجه به این نکته بیان‌گر آن است که نيروهاي کنتر‌¬کننده شکل و رفتار دولت، همچون نيروهايي هستند که در ديگر گروه‌هاي سازمان‌يافته، مانند خانواده و اتحاديه کارگري عمل مي‌کنند.

رواج مفهوم مشارکت سياسي political participation پس از فروپاشي حاکميت نظام کليسايي و تولد نظريه قرارداد اجتماعي و تأکيد متفکران عصر روشنگري بر دخالت مردم در تعيين سرنوشت خود، به ادبیات سیاسی راه یافت.

اما عمل سياسي در پارادايم اسلامي، مؤلفه‌هايي مهم و تفاوت‌هايي عمده به لحاظ انگيزه، هدف، روش، ملازمات و شاخص‌ها دارد که بي‌تفاوتي به آن‌ها، منشأ سوءبرداشت‌هاي بسيار و جهت‌گيري‌هايي غلط خواهد بود. مشارکت سياسي با قيد اسلامي را شرکت مسئولانه، آگاهانه، هماهنگ و حتي‌الامکان فردي يا گروهي با هدف اصلاح و اقتدار حکومت اسلامي است. درحالی‌که مشارکت سیاسی در ادبیات توسعه، طبق تعریف لئونارد بيندر، تغيير هويت از هويت ديني به هويت ملي و تغيير مشروعيت از منبعي متعالي به منبعي غيرمتعالي است. براین اساس هرگونه عمل سیاسی که فاقد انگیزه مسئولانه در قبال خداوند و جامعه باشد؛

همراه با اطاعت از ولی مسلمین نباشد؛

شاخص‌های تولی و بری در آن مشخص نباشد؛

در جهت اقتدار جامعه اسلامی نباشد؛

تنها بر توسعه مادی تأکید داشته باشد؛

و در جهت تعالی انسان‌ها و شرکت آزادانه آن‌ها در امورشان نباشد، مشارکت سیاسی نخواهد بود.

مشارکت سياسي زنان، دليل‌ها و نمودهاي تاريخي
مشارکت سیاسی زنان مطابق آیه 71 سوره توبه که امر به معروف و نهي از منکر را از صفات زنان مؤمن مي‌شمارد و آيه 36 از سوره احزاب که زنان مؤمن را همچون مردان، به هماهنگي با رسول خدا در امور حکومتي و اجتماعي موظف مي‌داند، قابل اثبات است.

مصاديقي از عمل سياسي زنان به طور خاص، مورد تأييد خداوند و رسول او قرار گرفته است؛ از آن جمله بیعت با زنان است که اگرچه به‌عنوان یک تکلیف سیاسی بر زنان واجب نیست، اما قرآن بر آن مهر تأييد زده است و در این سیاسی‌ترین مفاهیم مشارکت با مطرح‌کردن مسایل اعتقادي، اخلاقي و خانوادگي، درهم‌‌تنيدگي حوزه اخلاق و سياست را بیان کرده است.

وجه زنانه و خانوادگي مشارکت سياسي
فعاليت و مشارکت سياسي از منظر اسلام، امري انسانی است و زنان می بایست حق يا مسئوليت‌ سياسي خود را ادا کنند. عمل سیاسی زنان به‌صورت مستقل و در خانواده، با توجه به نقش آن‌ها در خانواده بسیار مورد توجه است.

خانواده با ظرفیت بازتولید و تقویت اعتقادات، ارزش‌ها، رفتارها و آداب، زمينه‌ساز حضور مؤثر و هدف‌مند افراد در عرصه‌‌هاي سياسي است. خانواده بستر شکل‌گیری درک صحيح از سلسله‌مراتب اجتماعي و سياسي و رعايت آن، مسئوليت‌پذيري و گذشت، شجاعت در انديشه، سعه صدر و ظرفيت‌ پذيرش حق است؛ ازاين‌رو مي‌توان اذعان کرد که ثبات و شکوفايي حکومت‌ها در گرو خانواده‌هاي توانمند است.

خانواده سالم با رعايت سلسله مراتب مديريتي (سرپرستي) و پذيرش الگوي تفکيک نقش‌ها، ولايت‌پذيري اجتماعي و سياسي را بازتوليد مي‌نمايد. همچنین با تأکيد بر حفظ و رعايت مرزها در مواردي چون رعايت مرز ميان والدين و فرزندان، حريم ميان دختر و پسر، مرز ميان خانواده و ارحام، مرز ميان اندرون و بيرون که در گفتارها و رفتارها تجلي مي‌يابد، اعضا را برای رفتار و گفتار سياسي جامعه‌پذير ساخته و زمينه‌هاي آسيب‌زايي رفتارهاي سياسي را به ميزان زيادي برطرف مي‌‌کند.

بازتولید آن‌چه برای مشارکت سیاسی سالم و مطابق با دیدگاه اسلامی لازم است، از طریق فرآیند اجتماعی‌شدن صورت می‌گیرد. جامعه‌پذیری فرآیند آرام و ناآگاهانه درونی‌کردن ارزش‌های جامعه توسط اعضای آن است. جامعه‌پذيري سياسي از طریق آموزش سياسي، رسمي يا غيررسمي، دلخواه يا بدون برنامه است و در آن مردم نه از راه مشارکت سياسي فعال، پيش از پرداختن به فعاليت سياسي آشکار، ارزش‌ها و ويژگي‌هاي سياسي را به‌دست مي‌آورند.

بنابر آن‌چه گفته شد، مهم‌ترين عرصه‌هاي کارکرد سياسي زنان را مي‌توان شرکت فعال در فرآيند جامعه‌پذيرکردن سياسي فرزندان برشمرد. عاطفه و انعطاف‌پذيري، روحيات محافظه‌کارانه، تعلق عاطفي زن به فرزندان و همزيستي درازمدت با آن‌ها که با تأثیرگذاری فرهنگی تناسب دارد، مسئوليت‌ ويژه زنان در خانواده است، که البته و متأسفانه به این سهم زنان در جامعه‌پذيري سياسي چندان توجه نمي‌شود.

چنین ظرفیت و موقعیتی برای زنان در اجتماعی‌کردن سیاسی اعضای خانواده در عمل سیاسی زنان نیز مؤثر است. نمونه‌های موجود در تاریخ اسلام و در جریان انقلاب و جنگ تحمیلی نشان‌گر تشویق و تجهیز مردان توسط زنان برای شرکت در عرصه های سیاسی بوده است. نمونه‌هایی مانند همسر زهیر بن قین در ماجرای کربلا و مادران شهدای جنگ تحمیلی از این جمله‌اند. این جنبه از فعالیت زنان به جهت غلبه نگاه مردانه بر تاريخ‌نگاري‌ها و تحليل‌ها، مغفول مانده است.

مرزبندي‌هاي رايج حوزه خصوصي و عمومي، خانه و جامعه، از جمله آفاتی است که طرفداران مشارکت زنان به توسل به آن، خواستار رفع این مرزها و فراهم‌آوردن زمینه مشارکت آنان است. بیشترین تأثیر مخرب این مرزها، تفکيک و بي‌ارتباط دانستن اين دو حوزه است که تضعيف کارکرد هر دو حوزه را در پی داشته است. با وجود این سوءفهم، معیار ارزیابی مشارکت زنان شاخص‌هاي مدرن شده‌اند که باعث بدفهمي تحليل شرايط سياسي و نقش سياسي زنان در جامعه اسلامی می‌شود.



[ آرشيو ]

صفحه اصلي | آرشيو | جستجو | تماس با ما | RSS
كليه حقوق اين سايت متعلق است به انجمن روزنامه نگاران زن ايران